play_arrow

keyboard_arrow_right

Listeners:

Top listeners:

skip_previous play_arrow skip_next
00:00 00:00
playlist_play chevron_left
volume_up
chevron_left
  • cover play_arrow

    LIVE CLUB FM SHQIPËRI

  • cover play_arrow

    LIVE CLUB FM KOSOVË KOSOVË

  • cover play_arrow

    LIVE RADIO SHQIP DËGJO SHQIP

Kuriozitete

Astronomët bëjnë zbulimin e papritur, ndërkohë që vazhdonin kërkimin e ujit në hapësirë

today29/01/2024

Background
share close

Astronomët duke përdorur teleskopin hapësinor Hubble kanë zbuluar molekula uji në atmosferën e një ekzoplaneti të vogël, të nxehtë flakërues, 97 vite dritë nga Toka.

Planeti, i quajtur GJ 9827d, është rreth dyfishi i diametrit të Tokës dhe është ekzoplaneti më i vogël i gjetur që ka avuj uji në atmosferën e tij, sipas një studimi të ri.

Uji është thelbësor për jetën siç e njohim ne, por planeti nuk ka gjasa të presë ndonjë lloj jete për shkak të temperaturave të larta që do ta kthenin një atmosferë të pasur me ujë në avull përvëlues.

Astronomët duhet të zbulojnë ende natyrën e vërtetë të atmosferës së kësaj bote të pazakontë, por zbulimi hap rrugën për hetime të mëtejshme ndërsa ata kërkojnë të kuptojnë origjinën e planetëve përtej sistemit tonë diellor.

Gjetjet u shfaqën në një raport të botuar të enjten në The Astrophysical Journal Letters.

“Uji në një planet kaq të vogël është një zbulim historik,” tha në një deklaratë bashkautorja e studimit Laura Kreidberg, drejtore menaxhuese e departamentit të fizikës atmosferike të ekzoplaneteve në Institutin Max Planck për Astronominë në Heidelberg, Gjermani. “Ajo i afrohet më shumë se kurrë karakterizimit të botëve vërtet të ngjashme me Tokën.”

Megjithatë, planeti arrin temperaturat prej 427 gradë Celsius, duke e bërë atë një botë me avull, jomikpritëse që është po aq e nxehtë sa Venusi.

“Kjo do të ishte hera e parë që ne mund të tregojmë drejtpërdrejt përmes një zbulimi atmosferik, se këta planetë me atmosferë të pasur me ujë mund të ekzistojnë në të vërtetë rreth yjeve të tjerë,” tha bashkautori i studimit Björn Benneke, profesor në Institutin Trottier të Universitetit të Montrealit për Kërkime mbi Ekzoplanetët, në një deklaratë. “Ky është një hap i rëndësishëm drejt përcaktimit të prevalencës dhe diversitetit të atmosferave në planetët shkëmborë.”

Aktualisht, ekipi hulumtues nuk mund të thotë nëse Hubble ka gjetur gjurmë të avullit të ujit brenda një atmosfere të fryrë, të pasur me hidrogjen apo planeti ka një atmosferë të pasur me ujë, sepse ylli pritës ka avulluar atmosferën origjinale të hidrogjenit dhe heliumit të GJ 9827d.

“Programi ynë i vëzhgimit, i udhëhequr nga hetuesi kryesor Ian Crossfield i (Universiteti i Kansasit) në Laërence, Kansas, u krijua posaçërisht me qëllimin që jo vetëm të zbulonte molekulat në atmosferën e planetit, por të kërkonte në të vërtetë posaçërisht për avujt e ujit”, tha autori kryesor i studimit Pierre-Alexis Roy, një student doktorature në Institutin Trottier të Universitetit të Montrealit, në një deklaratë. “Sido rezultat do të ishte emocionues, nëse avulli i ujit është mbizotërues apo thjesht një specie e vogël në një atmosferë dominuese nga hidrogjeni.”

Një enigmë planetare

Misioni Kepler i NASA-s fillimisht zbuloi planetin që rrotullohej rreth një ylli xhuxh të kuq në konstelacionin e Peshqve në vitin 2017. Eksoplaneti përfundon një orbitë të vetme rreth yllit të tij pritës çdo 6.2 ditë.

Astronomët vëzhguan GJ 9827d gjatë 11 kalimeve, ose herë kur planeti kaloi përpara yllit të tij gjatë orbitës, për tre vjet. Drita e yjeve duke filtruar nëpër atmosferën e planetit ndihmoi astronomët të matin nënshkrimin e molekulave të ujit.

“Deri më tani, ne nuk kishim qenë në gjendje të zbulonim drejtpërdrejt atmosferën e një planeti kaq të vogël. Dhe ne po hyjmë ngadalë në këtë regjim tani”, tha Benneke. “Në një moment, ndërsa ne studiojmë planetët më të vegjël, duhet të ketë një tranzicion, ku nuk ka më hidrogjen në këto botë të vogla, dhe ato kanë atmosfera më shumë si Venusi (e cila dominohet nga dioksidi i karbonit”.

Të kuptuarit e më shumë rreth atmosferës së planetit mund t’i ndihmojë astronomët të klasifikojnë saktësisht se çfarë lloji i botës është GJ 9827d. Aktualisht, ekipi ka dy teori të mundshme.

Është e mundur që planeti të jetë një mini-Neptun me një atmosferë të pasur me hidrogjen që përmban avujt e ujit. Nëse po, GJ 9827d ka të ngjarë të jetë formuar në një distancë më të madhe nga ylli pritës sesa vendndodhja e tij aktuale, që do të thotë se planeti ishte më i ftohtë dhe uji ishte i pranishëm në formën e akullit (i ngjashëm me Neptunin dhe Uranin, planetët më të largët në sistemin tonë diellor) .

Ndërsa planeti migroi më afër yllit të tij dhe u shpërthye me më shumë rrezatim yjor, hidrogjeni u ngroh dhe iku, ose ai ende po ikën, sipas studiuesve.

Ose astronomët dyshojnë se GJ 9827d mund të jetë një version më i ngrohtë i hënës së akullt të Jupiterit, Europa, e cila përmban një oqean nën një kore të trashë dhe të akullt. Planeti mund të jetë gjysmë ujë dhe gjysmë shkëmb, tha Benneke.

Kërkimi i ujit në hapësirë

Uji është një nga molekulat më të zakonshme që gjendet në gjithë universin dhe për vite me radhë, astronomët kanë përfshirë zbulimin e ujit si një pjesë më të madhe të kërkimit për jetën përtej Tokës.

“Vëzhgimi i ujit është një portë për të gjetur gjëra të tjera”, tha në një deklaratë bashkautori i studimit Thomas Greene, astrofizikan në Qendrën Kërkimore Ames të NASA-s në Silicon Valley të Kalifornisë. “Ky zbulim i Hubble hap derën për studimin e ardhshëm të këtyre llojeve të planetëve nga teleskopi hapësinor James Webb. JWST mund të shohë shumë më tepër me vëzhgime shtesë infra të kuqe, duke përfshirë molekulat që përmbajnë karbon si monoksidi i karbonit, dioksidi i karbonit dhe metani. Pasi të kemi një inventar total të elementeve të një planeti, ne mund t’i krahasojmë ato me yllin rreth tij dhe të kuptojmë se si u formua.”

Astronomët tashmë kanë vëzhguar GJ 9827d me teleskopin Webb për të kërkuar ujë dhe lloje të tjera molekulash, dhe këto të dhëna do të ndahen në të ardhmen.

“Mezi presim të shohim se çfarë zbulojnë këto të dhëna”, tha Kreidberg. “Shpresojmë se tani mund ta zgjidhim çështjen e botëve të ujit një herë e përgjithmonë.”

Written by: Sasha Ndreka

Rate it

Post comments (0)

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *