Pasuria nëntokës, Uzbekistani investon miliarda në mineralet e së ardhmes

Uzbekistani po rrit investimet në nxjerrjen dhe përpunimin e mineraleve kritike, të cilat përdoren në prodhimin e makinave elektrike, mikroçipave dhe teknologjive të energjisë së rinovueshme.

Sipas të dhënave zyrtare, në vend janë identifikuar më shumë se 30 lloje mineralesh kritike. Aktualisht janë në zhvillim 76 projekte investimi, që përfshijnë 28 elemente të rralla dhe kanë një vlerë totale prej rreth 2.4 miliardë eurosh.

Kompleksi përfshin nxjerrjen e mineraleve, përpunimin dhe shkrirjen e tyre. Vetëm divizioni minerar i Kalmakyr prodhon aktualisht më shumë se 38 milionë tonë mineral në vit. Në kompleks punojnë mbi 35 mijë persona, ndërsa prodhohen bakër, zink, ar, argjend dhe metale të tjera, përfshirë molibdenin, tungstenin dhe reniumin.

Një nga projektet më të mëdha minerare në vend është Yoshlik-1, pjesë e sistemit minerar të Almalyk. Zhvillimi i tij nisi në vitin 2017 dhe po kryhet në disa faza për shkak të përmasave dhe kompleksitetit të zonës.

Sipas specialistëve, rezervat e këtij vendburimi janë rritur rreth 2.5 herë krahasuar me vlerësimet e mëparshme. Në të nxirren bakër, ar, argjend, molibden, si dhe metale të rralla si reniumi, seleni dhe teluri.

Parashikohet që vendburimi të mundësojë prodhimin për më shumë se 50 vjet. Deri tani janë hequr mbi 248 milionë metra kub material nga zona e minierës dhe janë ndërtuar rreth 45 kilometra linja hekurudhore për transportin e mineralit.

Mbi 400 mjete të rënda minerare janë aktualisht në përdorim.

Uzbekistani synon të përpunojë mineralet brenda vendit

Në vitin 2024, Uzbekistani krijoi Kompleksin e Metaleve Teknologjike, i cili ka për detyrë të koordinojë zhvillimin e mineraleve kritike, nga kërkimi gjeologjik deri te përpunimi dhe prodhimi i produkteve me vlerë të shtuar.

Autoritetet synojnë të zhvillojnë sektorin e tungstenit dhe molibdenit, si dhe projekte për litiumin, grafitin, tantalin, niobiumin dhe magnezin. Qeveria planifikon që deri në vitin 2030 të zgjerojë ndjeshëm listën e mineraleve që do të përpunohen në vend. Sipas zyrtarëve, lista e mineraleve kritike mund të përfshijë rreth 12 elemente të tjera.

Uzbekistani synon gjithashtu të nisë zhvillimin e vendburimeve të grafitit, ndërsa po kryhen testime për nxjerrjen e litiumit. Strategjia e vendit është që mineralet të mos eksportohen vetëm si lëndë të para, por të përpunohen brenda Uzbekistanit për të krijuar produkte me vlerë më të lartë.

Bashkëpunim me BE-në dhe vende të tjera

Uzbekistani po bashkëpunon edhe me partnerë ndërkombëtarë në fushën e mineraleve kritike dhe teknologjive të reja. Sipas autoriteteve, janë nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi me Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara, Kanadanë, Korenë e Jugut dhe Kinën.

Ndër projektet e përbashkëta janë kërkimet për nxjerrjen e reniumit në bashkëpunim me Universitetin KU Leuven në Belgjikë dhe zhvillimi i teknologjive për nxjerrjen e litiumit me kompaninë kanadeze SGS. Autoritetet thonë se që nga viti 2025 Uzbekistani ka arritur të prodhojë renium me pastërti 99.99% dhe ka nisur eksportin e tij.

Fokus edhe te mbrojtja e mjedisit

Në fabrikën e zinkut në Almalyk, procesi i prodhimit përfshin edhe trajtimin e gazrave dhe rikuperimin e produkteve dytësore. Sipas drejtuesve të uzinës, prodhohen zink, kadmium dhe acid sulfurik, si dhe produkte të tjera si sulfati i zinkut dhe oksidi i zinkut.

Gazrat që përmbajnë dioksid squfuri kapen gjatë procesit të prodhimit dhe shndërrohen në acid sulfurik, duke shmangur çlirimin e tyre direkt në atmosferë. Uzbekistani prodhon rreth 180 mijë tonë acid sulfurik në vit, i cili përdoret kryesisht nga industria kimike dhe ajo e plehrave në vend.